Baker Hughes

Emtia dünyasında bazı şirketler petrolü çıkarmaz, satmaz, rafine etmez ama onsuz tek bir varilin bile yeryüzüne ulaşamadığı işleri yapar. Baker Hughes tam böyle bir oyuncu. Houston merkezli bu şirket, kökleri 1907 yılına uzanan eski bir mühendislik geleneğinin üstüne kurulu. Hisseleri Nasdaq borsasında BKR koduyla işlem görüyor. İşinin özü iki kelimeyle özetlenebilir, petrol servisi ve sanayi ekipmanı. Yani kuyunun dibine inen matkaptan başlayıp, doğalgazı sıvılaştıran dev türbinlere kadar uzanan geniş bir teknoloji yelpazesi sunuyor. Petrolü kim çıkarırsa çıkarsın, çoğu zaman Baker Hughes'un bir parçası o işin içinde oluyor.

Bir piyasa oyuncusu gözünden bakınca bu konum oldukça ilginç. Baker Hughes ham petrol fiyatına doğrudan bahis oynamıyor, çünkü kendi rezervi ya da kendi sahası yok denecek kadar az. Onun yerine, petrol şirketlerinin yatırım yapmasından para kazanıyor. Üreticiler kuyu açtıkça, ekipman aldıkça, sahalarını modernize ettikçe Baker Hughes kasasını dolduruyor. Bu yüzden şirket, petrol endüstrisinin iştahını ölçen bir termometre gibi. Sektör coşkulu mu, yoksa kemer mi sıkıyor, Baker Hughes'un defterlerine bakarak anlamak mümkün.

Bir asırlık mühendislik kökü

Şirketin hikayesini doğru oturtmak için iki ayrı kola bakmak gerekiyor, çünkü bugünkü Baker Hughes aslında iki köklü ismin birleşmesinden doğdu. Bir tarafta Howard Hughes'un babasının kurduğu, kayayı delen döner matkabı sektöre kazandıran bir mühendislik geleneği var. Öbür tarafta kuyu çimentolama ve tamamlama işlerinde uzmanlaşmış bir başka köklü şirket. Bu iki damar yıllar içinde kaynaşarak bugünkü dev yapıyı oluşturdu.

Bu mirasın önemi şurada. Petrol çıkarmak göründüğünden çok daha karmaşık bir iş. Kilometrelerce derine inen bir kuyu açacaksınız, sonra o kuyunun çökmemesi için duvarlarını çelik borularla kaplayacak, çimentoyla sağlamlaştıracaksınız. Ardından petrolün ya da gazın yukarı akmasını sağlayacak, basıncı yöneteceksiniz. Bunların her biri ayrı bir uzmanlık alanı ve Baker Hughes tam da bu zincirin halkalarını üreten şirketlerden biri olarak büyüdü.

Yani bu şirketi anlamak için onu bir petrol firması gibi değil, petrolün etrafında dönen bir mühendislik ve hizmet şirketi gibi görmek gerekiyor. Onun ürünü varil değil, o varili yeryüzüne çıkaran teknoloji ve bilgi. İşte bu kimlik, şirketin bugün enerji geçişine bu kadar rahat uyum sağlayabilmesinin de temel sebebi.

GE ile büyük birleşme

Şirketin yakın tarihindeki en büyük dönüm noktası, sanayi devi General Electric ile yaşadığı kaynaşma oldu. Bu hamle Baker Hughes'un karakterini kalıcı biçimde değiştirdi ve onu salt bir petrol servis şirketi olmaktan çıkarıp çok daha geniş bir enerji ekipmanı oyuncusuna dönüştürdü.

Piyasa hafızası. 2017 yılında Baker Hughes, General Electric'in petrol ve gaz bölümüyle birleşti ve bir süre boyunca dev sanayi grubunun çatısı altında çalıştı. Bu birleşme şirkete GE'nin türbin ve ağır sanayi ekipmanı uzmanlığını kattı. Sonraki yıllarda GE bu işten kademeli olarak çekildi, hisselerini sattı ve Baker Hughes ayrışmasını tamamlayarak yeniden bağımsız bir şirkete döndü. Bu ayrılık öyle bir miras bıraktı ki, şirket bugün LNG türbinleri ve enerji geçişi ekipmanında en güçlü oyunculardan biri konumunda.

Bu birleşmenin mantığı ilk bakışta net görünüyordu. Baker Hughes kuyu tarafında, yani petrolün çıkarıldığı sahalarda güçlüydü. GE ise türbinler, kompresörler ve ağır makineler gibi sanayi ekipmanında dünya devlerinden biriydi. İki tarafın birleşmesi, kuyu dibinden sanayi tesisine uzanan bütünleşik bir enerji şirketi yaratacaktı.

Ancak işler tam beklendiği gibi gitmedi. GE kendi içinde büyük bir yeniden yapılanma sürecine girdi, borçlarını azaltmak ve odaklanmak istedi. Bu süreçte petrol ve gaz işi onun ana önceliği olmaktan çıktı. Böylece GE elindeki Baker Hughes hisselerini zamanla elden çıkardı. Bir piyasa oyuncusu açısından bu ayrılık aslında Baker Hughes için kötü bir haber olmadı. Şirket GE'nin değerli ekipman teknolojisini bünyesinde tuttu ama dev grubun iç sorunlarından kurtularak yeniden çevik bir oyuncuya dönüştü.

LNG türbinleri ve sanayi tarafı

Baker Hughes'u rakiplerinden ayıran en kritik özelliği, GE birleşmesinden miras kalan o sanayi ekipmanı kolu. Burada özellikle bir alan öne çıkıyor, sıvılaştırılmış doğalgaz tesislerinde kullanılan türbinler ve kompresörler.

Mantığı şöyle. Doğalgazı okyanus aşırı taşıyabilmek için onu çok düşük sıcaklıklara soğutup sıvı hale getirmek gerekiyor. Bu soğutma işlemi muazzam bir enerji ve devasa makineler istiyor. Gazı sıkıştıran kompresörleri döndüren türbinler, bir LNG tesisinin kalbinde duruyor. İşte Baker Hughes bu türbinlerin dünyadaki en büyük tedarikçilerinden biri. Dünyanın dört bir yanında kurulan sıvılaştırma tesislerinin çoğunda onun ekipmanı dönüyor.

Bunun piyasa açısından anlamı büyük. Son yıllarda LNG dünyada patlama yaşayan bir alan. Avrupa Rus gazından kopmaya çalışırken, Asya enerji iştahını büyütürken, sıvılaştırma kapasitesine yatırım her geçen yıl arttı. Yeni terminaller, yeni sıvılaştırma trenleri kuruldu. Her yeni proje türbin ve kompresör demek, yani her yeni proje Baker Hughes için yeni bir sipariş. Şirket böylece yalnızca petrol kuyusuna değil, küresel gaz ticaretinin altyapısına da bağlanmış oldu.

Aşağıdaki tablo, şirketin emtia zincirinde nerelerde ağırlık taşıdığını toparlıyor.

Her cuma okunan rakam

Baker Hughes'un piyasada en tanınan yanı belki de yaptığı işten çok, yayımladığı bir sayıyla ilgili. Şirket onlarca yıl boyunca her hafta, çalışır durumdaki petrol ve gaz sondaj kulelerinin sayısını açıklıyor. Buna sektörde sondaj kulesi sayımı, yani rig count deniyor ve bu rakam piyasada büyük bir dikkatle izleniyor.

Bu sayının neden bu kadar önemli olduğunu anlamak zor değil. Bir sondaj kulesi çalışıyorsa, demek ki orada birileri yeni petrol ya da gaz arıyor, para harcıyor, geleceğe yatırım yapıyor. Sondaj kulesi sayısı artıyorsa sektör genişliyor demek. Sayı düşüyorsa üreticiler kemer sıkıyor, gelecekteki üretim daralıyor sinyali veriyor. İşte bu yüzden Baker Hughes'un her cuma açıkladığı bu rakam, petrol arzının önümüzdeki dönemde nereye gideceğine dair erken bir işaret sayılıyor.

Bir piyasa oyuncusu için bu veri gerçek bir pusula. Özellikle Amerikan kaya petrolünün yükselişiyle birlikte sondaj kulesi sayısı daha da kritik hale geldi. Çünkü kaya sahalarında kuyular çabuk tükeniyor, üretimi sürdürmek için sürekli yeni kuyu açmak gerekiyor. Sondaj kulesi sayısındaki bir düşüş, birkaç ay sonra üretimde düşüş anlamına gelebiliyor. Tüccarlar, analistler ve fon yöneticileri bu rakamı petrol fiyatı tahminlerinde bir girdi olarak kullanıyor. Yani Baker Hughes, ürettiği ekipmanın yanı sıra, sektöre bedava bir nabız ölçer de armağan etmiş durumda.

Petrol fiyatına dolaylı bağ

Baker Hughes'un gelirini doğru okumak için onun petrol fiyatıyla kurduğu o dolaylı ilişkiyi anlamak şart. Şirket petrolü kendisi satmadığı için, fiyat yükseldiğinde anında zenginleşmiyor. Onun kazancı, petrol şirketlerinin yatırım kararlarına bağlı ve bu kararlar fiyatı gecikmeli takip ediyor.

Şöyle düşünün. Petrol fiyatı yükseldiğinde üreticiler hemen koşup yeni kuyu açmıyor. Önce bu yükselişin kalıcı olup olmadığını izliyorlar, bütçelerini gözden geçiriyorlar, sonra yatırım kararı veriyorlar. Bu süreç aylar alabiliyor. Dolayısıyla petrol fiyatındaki bir sıçrama, Baker Hughes'un defterlerine ancak bir süre sonra olumlu yansıyor. Tersi de geçerli, fiyat çöktüğünde üreticiler yatırımı kesiyor ve servis şirketleri bu darbeyi bir gecikmeyle ama sert biçimde yiyor.

Bu yapı şirketi belirli bir döngüye bağlıyor. Petrol sektörü bolluk dönemindeyken servis şirketleri altın çağ yaşıyor, herkes ekipman ve hizmet için sıraya giriyor. Kriz dönemlerinde ise ilk kısılan harcama çoğu zaman tam da bu yatırımlar oluyor. İşte bu yüzden Baker Hughes gibi şirketler, petrol endüstrisinin iniş çıkışlarını üreticilerden bile daha keskin biçimde hissedebiliyor. Bir oyuncu bu hisseye bakarken sadece bugünkü petrol fiyatına değil, üreticilerin yatırım iştahına da dikkat etmek zorunda.

Enerji geçişine uzanan köprü

Baker Hughes'u çağdaşı pek çok petrol oyuncusundan ayıran bir başka özellik, enerji geçişine bakışı. Şirket fosil yakıt dünyasının baskı altına girdiğini erkenden gördü ve mühendislik birikimini yeni alanlara kaydırmaya başladı. Bu hamle, onun GE'den miras aldığı sanayi kimliği sayesinde nispeten kolay oldu.

Burada birkaç alan öne çıkıyor. Şirket karbon yakalama teknolojilerine yatırım yapıyor, yani sanayi tesislerinin saldığı karbonu havaya çıkmadan tutmaya çalışan sistemler geliştiriyor. Hidrojen ekonomisine hazırlık olarak, hidrojen yakabilen ya da taşıyabilen ekipmanlar üzerinde çalışıyor. Hatta jeotermal enerji gibi yerin ısısından yararlanan alanlara da el atıyor, çünkü sondaj uzmanlığı bu işe doğrudan uyuyor.

Bu yönelimin mantığı net. Baker Hughes'un asıl gücü belirli bir yakıtta değil, ağır sanayi ekipmanı ve mühendislik bilgisinde. Bir kompresör doğalgazı da sıkıştırır, hidrojeni de, karbondioksiti de. Bir sondaj teknolojisi petrol kuyusu da açar, jeotermal kuyu da. Şirket bu esnekliği kullanarak kendini geleceğe taşımaya çalışıyor. Bir piyasa oyuncusu için bu, Baker Hughes'un sırf petrole bağlı bir şirket olmadığını, enerjinin yön değiştirdiği bir çağda kendine yeni gelir kapıları aradığını gösteriyor.

Piyasada bu devi nasıl okumalı

Deneyimli bir göz Baker Hughes'a bakarken onu tek boyutlu bir petrol hissesi gibi görmüyor, enerji endüstrisinin iştahını ölçen bir gösterge olarak okuyor. Birincisi, şirketin sonuçları petrol fiyatını değil, üreticilerin yatırım kararlarını yansıtıyor. Sektör genişleme modundayken servis tarafı parlıyor, daralma döneminde ise harcamalar kesildiği için ilk darbeyi yiyenlerden biri oluyor. Bu yüzden şirketi okumak için petrol grafiğinin yanına bir de sektörün yatırım iştahını koymak gerekiyor.

İkincisi, GE mirasından gelen o sanayi ekipmanı kolunu küçümsememek lazım. LNG türbinleri Baker Hughes'a, gazın küresel ticaretine bağlı ikinci bir motor sağlıyor. Dünyada her yeni sıvılaştırma tesisi kurulduğunda bu şirketin sipariş defteri kabarıyor. Bu, onu salt Amerikan kuyu sayısına bağlı olmaktan kurtarıyor ve küresel gaz dalgasına bağlıyor.

Üçüncüsü ve belki de en ilginci, enerji geçişi tarafı. Baker Hughes bir yandan bugünün petrol ve gaz sahasından nakit topluyor, öbür yandan hidrojen ve karbon yakalama gibi alanlarda geleceğe yatırım yapıyor. İşte şirket tam da bu yüzden enerji dünyasının dikkat çekici oyuncularından biri. Çünkü o, kuyu dibindeki matkaptan dev türbinlere, her cuma okunan sondaj kulesi sayısından geleceğin temiz teknolojilerine uzanan o geniş yelpazesiyle, petrol çağının nabzını tutarken aynı anda bir sonraki çağa da köprü atmaya çalışıyor.