SK On

Elektrikli bir aracın kaputunun altındaki o devasa batarya paketinden söz eden herkes, farkında olmadan bir avuç hücre üreticisinden birini anlatıyor. SK On de bunlardan biri. Adını belki ilk kez duyuyorsun çünkü bir araba markası değil, telefonunda yazan bir logo da değil. Ama Kuzey Amerika yollarında giderek artan elektrikli kamyonetlerin ve araçların içinde bu Koreli şirketin ürettiği hücreler dönüyor. Merkezi Güney Kore'nin başkenti Seul'de duruyor, koca bir sanayi imparatorluğu olan SK Group'un çatısı altında nefes alıyor. İşi tek bir cümleye sığar. Elektrikli araçların kalbinde atan lityum iyon batarya hücrelerini üretiyor. Yani arabayı yürüten enerjinin somut deposunu döken taraf.

Bir piyasa oyuncusunun gözünden SK On'u özel kılan şey büyüklüğünden çok hikayesinin gençliği ve gerginliği. Çünkü bu şirket 2021 yılında, kökleri petrol rafinericiliğine uzanan SK Innovation adlı devin batarya kolunun ayrı bir şirkete dönüşmesiyle doğdu. Daha emekleme çağında dünyanın en büyük üç dört hücre üreticisinden biri olma yarışına girdi. Onu anlamak, hem batarya metallerinin tedarik zincirini hem de bu zincire geç giren bir oyuncunun ne kadar pahalı koşmak zorunda kaldığını aynı anda görmek demek.

Petrol şirketinin içinden çıkan batarya

SK On'un kökenini kavramak için önce ait olduğu yapıya bakmak gerekiyor. Şirket gökten zembille inmedi, koca bir Kore holdinginin içinden filizlendi. SK Group, Güney Kore'nin en büyük sanayi gruplarından biri. Telekomdan yarı iletkene, kimyadan enerjiye uzanan bir kollar ormanı. Bu grubun enerji ve kimya ayağı ise uzun yıllar SK Innovation adıyla bilindi. Aslında bir petrol rafinericisi. Ham petrolü işleyip benzine, motorine ve çeşitli kimyasallara çeviren klasik bir enerji şirketi.

Ama dünya elektrikli araca dönmeye başlayınca bu petrol kökenli grup da yönünü değiştirdi. SK Innovation yıllar boyunca sessiz sedasız batarya araştırması yaptı, hücre üretmeyi öğrendi, fabrikalar kurdu. Bir noktada bu iş o kadar büyüdü ki, rafineri işiyle aynı çatı altında durması zorlaşmaya başladı. Çözüm açıktı. Batarya kolunu ayrı bir şirkete dönüştürmek. Böylece 2021 yılında SK On bağımsız bir hücre üreticisi olarak doğdu. Adındaki kısa hece de aslında bir niyet taşıyor, sürekli açık, sürekli devrede olma fikrini çağrıştırıyor.

Bu ayrışmanın mantığı basitti. Batarya işi sermaye yutan, hızlı büyüyen ve apayrı bir dünya. Onu petrol gelirinin gölgesinde bırakmak yerine kendi ayakları üstünde, kendi yatırımcısıyla, kendi büyüme hikayesiyle koşturmak daha akıllıca göründü. Genç şirket doğar doğmaz devasa bir hedefe kilitlendi. Dünyanın en büyük hücre üreticileri arasına girmek.

Hücre üreticisi tam olarak ne yapar

SK On'un zincirde nerede durduğunu anlamak için batarya işinin katmanlarını ayırmak gerekiyor. En başta madenler var. Lityum, nikel, kobalt, manganez ve grafit gibi metaller yerden çıkıyor. Sonra bu metaller işlenip katot ve anot adı verilen batarya malzemelerine dönüşüyor. SK On bu ilk halkaların biraz ilerisinde duruyor. İşlenmiş malzemeyi alıyor ve onu gerçek hücreye, yani enerjiyi depolayan o ince paketlere dönüştürüyor.

Bir hücre tek başına küçük bir enerji deposu. Yüzlercesi bir araya gelince elektrikli aracın altındaki dev batarya paketi ortaya çıkıyor. SK On'un ürettiği hücreler genelde uzun ve yassı bir biçimde, sektörde poş tipi diye anılan formda dökülüyor. Bu hücreler sonra otomobil üreticisine gidiyor, onlar da paketleyip araca yerleştiriyor. Yani şirket zincirin tam ortasında, metalle otomobil arasındaki kritik köprüde oturuyor.

Bu konum hem güçlü hem kırılgan. Güçlü çünkü hücre olmadan hiçbir elektrikli araç yürümüyor, otomobil devleri bu üreticilere mecbur. Kırılgan çünkü şirket bir yandan metal fiyatlarının insafına, öbür yandan otomobil üreticisinin sipariş iştahına bağlı. Madende fiyat oynadığında maliyeti şişiyor, araba satışı yavaşladığında fabrikaları boş kalıyor. SK On bu iki ateş arasında dengede durmaya çalışıyor.

Bir hukuk savaşının izleri

SK On'un hikayesinde gözden kaçırılmaması gereken bir yara var. Ayrı bir şirkete dönüşmeden önce, henüz SK Innovation'ın batarya kolu olduğu yıllarda, aynı ülkenin bir başka devi olan LG ile çetin bir kavgaya tutuştu. Mesele ticari sırdı. LG'nin batarya kolu, SK tarafının kendi mühendislerini ayartıp gizli üretim bilgilerini ele geçirdiğini öne sürdü ve Amerika'da dava açtı.

Bu dava sıradan bir şirket kapışması değildi. Amerikan ticaret mahkemesi sürecinde SK tarafı ağır bir tehlikeyle karşılaştı. İşin sonunda Amerika'da batarya hücresi ithal etme ve üretme hakkını kaybetme riski belirdi. Bu, Amerika'da yeni fabrika kurmaya hazırlanan bir şirket için neredeyse ölüm fermanı anlamına geliyordu. Sonunda iki Kore devi 2021 yılında masaya oturup uzlaştı. SK tarafı LG'ye büyük bir tazminat ödemeyi kabul etti ve karşılığında Amerika'da iş yapma yolunu açık tuttu.

Piyasa hafızası. 2021 yılında SK Innovation batarya kolunu ayırıp SK On'u kurdu. Tam o günlerde, LG ile yaşanan ticari sır davasının ardından şirket rotasını net biçimde Amerika'ya çevirdi. Ford ile kurduğu ortaklık sayesinde okyanusun ötesinde dev fabrikalar inşa etmeye başladı ve hücre kapasitesini hızla büyüttü. Genç şirket böylece doğar doğmaz Amerikan batarya yarışının tam içine atladı.

Bu uzlaşma SK On açısından bir dönüm noktasıydı. Hem geçmişin yükünü temizledi hem de Amerika kapısını sonuna kadar açtı. Ama aynı zamanda şirketin bilançosuna ağır bir maliyet bindirdi. Genç bir şirketin daha ilk yıllarında bu kadar büyük bir tazminatın altına girmesi, ileride sürekli karşımıza çıkacak olan o temel gerçeğin habercisiydi. SK On hızlı koşuyordu ama bu koşu hep pahalıya patlıyordu.

Ford ortaklığı ve Amerika hamlesi

SK On'un büyüme hikayesinin kalbinde bir isim var. Ford. Amerikan otomobil sanayisinin en köklü markalarından biri olan Ford, elektrikli geleceğine yatırım yaparken bir hücre ortağına ihtiyaç duydu ve SK On'u seçti. İki şirket BlueOval adıyla anılan ortak bir girişim kurdu ve Amerika'nın güney eyaletlerinde devasa batarya fabrikaları inşa etmeye başladı.

Bu fabrikalar küçük tesisler değil. Tennessee ve Kentucky gibi eyaletlerde kurulan dev kampüsler, binlerce kişiyi çalıştıracak, yılda yüz binlerce aracı besleyecek kapasitede tasarlandı. Niyet açıktı. Ford'un yeni nesil elektrikli kamyonetlerini ve araçlarını besleyecek hücreyi yerinde, Amerikan toprağında üretmek. Bu ortaklık SK On'a hem garantili bir alıcı hem de Amerika pazarında sağlam bir ayak verdi.

Amerika'ya bu kadar yüklenmenin altında sadece Ford yok, bir de politika var. Amerikan hükümeti batarya tedarik zincirini Çin'den bağımsız kılmak için kendi topraklarında üretimi cömertçe teşvik etmeye başladı. Amerika'da hücre üreten bir şirket ciddi devlet desteğine hak kazanıyor. SK On bu rüzgarı arkasına almak için fabrikalarını okyanusun ötesine taşıdı. Böylece hem en büyük pazara yaklaştı hem de teşviklerden pay kapan bir oyuncu oldu.

Yüksek nikelli kimyanın iddiası

SK On'u rakiplerinden ayıran teknik bir tercih var. Şirket batarya kimyasında yüksek nikelli yolu seçti. Bunu anlamak için katodun ne olduğuna kısaca bakmak gerekiyor. Bir hücrenin enerji yoğunluğunu büyük ölçüde katot denen kısım belirliyor ve bu katot farklı metallerin karışımından oluşuyor. SK On'un tercih ettiği karışımda nikel oranı çok yüksek, kobalt oranı ise olabildiğince düşük tutuluyor.

Bu seçimin mantığı çift yönlü. Birincisi nikel arttıkça hücre daha fazla enerji depoluyor, bu da araca daha uzun menzil demek. Menzil ise elektrikli araç pazarında en kıymetli vaatlerden biri. İkincisi kobalt hem pahalı hem de çıkarıldığı coğrafyalardaki sorunlar yüzünden itibar açısından riskli bir metal. Kobaltı azaltmak hem maliyeti hem de baş ağrısını düşürüyor. SK On bu yüzden yüksek nikelli kimyayı bir gurur meselesi haline getirdi ve uzun menzilli hücrelerini bir rekabet kozu olarak öne çıkardı.

Ama bu yolun bir bedeli var. Yüksek nikelli hücreler üretmesi zor, ısıya ve güvenliğe daha hassas, kalite kontrolü daha titiz bir iş. Üstelik nikel de oynak bir emtia. Fiyatı sıçradığında SK On'un maliyeti doğrudan etkileniyor. Yani şirket daha güçlü bir hücre için daha zorlu bir üretim ve daha kırılgan bir tedarik denklemini göğüslemeyi göze aldı.

Hızlı ama pahalı büyümenin faturası

Şimdi bu portrenin en dürüst bölümüne geliyoruz. SK On hızlı büyüdü, bunda şüphe yok. Birkaç yıl içinde dünyanın sayılı hücre üreticilerinden biri oldu, Amerika'da dev fabrikalar dikti, Ford gibi bir devi yanına aldı. Ama bu büyümenin bir gölgesi var ve o gölge şirketin bilançosuna düşüyor. SK On uzun süre kar edemedi, çeyrek üstüne çeyrek zarar açıkladı.

Bunun sebebi aslında büyümenin doğasında. Yeni bir batarya fabrikası kurmak devasa para yutuyor. Tesis dikiliyor, makineler alınıyor, işçi eğitiliyor ama fabrikalar tam kapasiteye ulaşıp verimli çalışmaya başlayana kadar yıllar geçiyor. Bu arada hücreler beklenen kalitede ve hızda çıkmazsa zarar büyüyor. SK On tam da bu sancılı dönemi yaşadı. Yeni hatlar açtıkça önce maliyet geldi, kar ise hep ileride bir yerde durdu.

Üstüne bir de dış rüzgarlar ters esti. Elektrikli araç talebinin büyümesi bir dönem yavaşladı, otomobil üreticileri planlarını gözden geçirdi. Talep tahminleri aşağı çekilince SK On gibi kapasitesini hızla büyüten bir şirket en kırılgan noktada yakalandı. Çünkü fabrikalar zaten kurulmuştu, faturalar ödenmişti ama beklenen sipariş seli yavaşladı. Bu da şirketi ana grubun ve yatırımcıların desteğine daha bağımlı hale getirdi.

Piyasadaki yeri ve oyuncu kimliği

Geriye çekilip tabloya bütün olarak bakınca SK On'un nasıl bir oyuncu olduğu netleşiyor. Bu şirket batarya hücresi pazarında, çoğunluğu Asya kökenli olan bir avuç büyük üreticiden biri. Çinli ve diğer Koreli devlerin gölgesinde, ama Amerika pazarında Ford ortaklığı sayesinde sağlam bir yer tutan, yüksek nikelli kimyasıyla menzil iddiası taşıyan genç ama hırslı bir taraf.

Onun gücü konumunda yatıyor. Doğru ülkeye, yani Amerika'ya, doğru ortakla, yani Ford'la, doğru anda girdi. Batarya tedarik zincirini yerlileştirmeye çalışan bir politik ortamda Amerikan toprağında hücre üretmek değerli bir kart. Ama aynı tablonun gölgesi de belirgin. SK On hızlı koştu ve bu koşu pahalıya mal oldu. Daha kar basamağına sağlam basamadan kapasiteyi büyütmek, talep yavaşladığında onu nakit baskısının altında bıraktı.

İşte bu yüzden SK On'u izlemek aslında genç bir devin sınavını izlemek demek. Onun bilançosunda elektrikli araç talebinin gerçek hızını, nikel ve lityum fiyatlarının oynaklığını, Amerika'nın batarya teşvik politikasını ve Ford'un elektrikli geleceğe ne kadar inandığını aynı anda okuyabiliyorsun. Bir sonraki sefer yolda elektrikli bir kamyonet gördüğünde ya da batarya tedarik zinciri haberlere düştüğünde, o paketin içindeki hücreleri döken bu Koreli oyuncuyu hatırlamayı dene. Çünkü geleceğin elektrikli yollarının önemli bir kısmı, bugün de onun Amerika'da kurduğu o dev fabrikalardan çıkan her hücreyle döşeniyor.