LME Nikel (Class 1 vs Class 2)

Nikel piyasasında konuşurken ilk öğrenmen gereken şey şu, "nikel" diye tek bir şey yok. Aynı periyodik tablo elementinin çok farklı saflıklarda, çok farklı fiziksel hallerde dolaştığı bir dünya var. Birinin tonu Londra'daki borsaya teslim edilebilirken, ötekini o borsa kapıdan içeri bile almaz. İkisi de nikel, ikisi de aynı maden ocağından çıkmış olabilir, ama fiyatları, alıcıları ve hatta jeopolitikleri ayrı. Bu yazıda o ayrımı, yani Class 1 ile Class 2 hikayesini söküp anlatacağız.

Class 1 ve Class 2 ne demek

Class 1 nikel, saflığı yüzde 99.8 ve üzeri olan rafine nikel. Briket, katot, pelet gibi formlarda gelir. LME teslim şartlarını karşılayan tek tip bu. Bir batarya üreticisi nikel sülfat yapacaksa, bir süper alaşım dökümcüsü uçak motoru parçası dökecekse aradığı saflık burada.

Class 2 ise işin kaba ucu. Ferronikel ve özellikle NPI, yani nickel pig iron, bu gruba girer. NPI aslında içinde yüzde 8 ila 13 arası nikel barındıran bir demir nikel alaşımı. Geri kalanı demir, biraz da safsızlık. Adındaki "pig iron" tesadüf değil, gerçekten pik demire benzer bir ürün. Paslanmaz çelik fabrikası zaten demir de katacağı için bu safsızlık onu rahatsız etmez, tam tersine ucuz nikel kaynağı olarak işine gelir.

Yani aynı metal, iki ayrı pazar. Birini elektrikli araç bataryası, ötekini mutfak lavabosu çekiyor.

Künye ve borsa tarafı

LME nikel kontratı 6 tonluk lotlar halinde işlem görür ve fiyat ton başına dolar cinsinden kote edilir. Borsanın teslim deposuna girebilen malzeme yalnızca Class 1, yani o yüzde 99.8 saflık eşiği bir giriş bileti gibi çalışır.

Bu tabloyu aklında tut, çünkü piyasayı kafa karıştıran şeylerin çoğu bu iki sütun arasındaki kopukluktan doğuyor. LME'de gördüğün fiyat Class 1 fiyatı, ama dünyada üretilen nikelin çoğunluğu Class 2.

Üretim coğrafyası ve Endonezya patlaması

On yıl öncesine kadar nikel tedariki daha dağınıktı. Rusya, Kanada, Avustralya rafine nikelin ağırlık merkezleriydi. Sonra Endonezya sahneyi tamamen değiştirdi.

Endonezya 2020'de ham nikel cevheri ihracatını yasakladı. Mantık basit, cevheri ham ham gönderme, ülke içinde işle, katma değeri burada kalsın. Çinli üreticiler bu yasağa fabrikayı Endonezya'ya taşıyarak cevap verdi. Sulawesi ve Halmahera adalarında dev sanayi parkları kuruldu, içlerine kömür santralleri dikildi ve NPI üretimi adeta fışkırdı.

Sonuç şu oldu, Endonezya bugün dünya nikel arzının yarıdan fazlasını tek başına çıkarıyor. Bu kadar tek bir ülkeye yığılmış bir arzı başka hiçbir büyük metalde göremezsin. Ve bu arzın çoğu Class 2, yani NPI olarak doğuyor.

Endonezya bir adım daha attı. NPI'yi eritip yüksek basınçlı asit liçi ve dönüştürme süreçleriyle batarya sınıfı ürüne, yani Class 2'den Class 1 tarafına geçişe yatırım yaptı. Buna sektörde matte ve MHP üzerinden köprü kurma deniyor. Yani bir zamanlar net olan Class 1 ve Class 2 duvarı, Endonezya'nın kimya tesisleriyle delik deşik oldu.

Bu köprü piyasanın eski varsayımlarını da çökertti. Yıllarca analistler "batarya nikeli yani Class 1 ayrı bir kıtlık çekecek, çünkü NPI'yi pile koyamazsın" derdi. Endonezya bu cümleyi yalanladı. Artık ucuz Class 2'yi alıp kimyasal süreçten geçirerek pil sınıfına çevirmek teknik olarak da ekonomik olarak da mümkün. Bunun bedeli yüksek enerji tüketimi ve çevresel maliyet, çünkü o tesisler çoğunlukla kömür yakıyor ve atık yönetimi tartışmalı. Ama maliyet eğrisi açısından bakınca Endonezya rakiplerini ezecek kadar ucuza üretiyor.

Talep ucu, iki ayrı motor

Nikel talebinin geleneksel beyni paslanmaz çelik. Dünyada üretilen nikelin yaklaşık üçte ikisi hala buraya gidiyor. Lavabon, çatal bıçağın, sanayi borusu, mutfak tezgahı, hepsinde paslanmaz çelik var ve onu paslanmaz yapan şey büyük ölçüde nikel.

İkinci motor ise yeni ve gürültülü, batarya. Lityum iyon hücrelerin yüksek enerji yoğunluklu katot kimyalarında, özellikle NMC dediğimiz nikel manganez kobalt kimyasında, nikel oranı git gide arttı. Daha çok nikel, daha çok menzil demek. Bu yüzden elektrikli araç dalgasıyla beraber herkes "nikel patlayacak" diye konuştu.

Ama burada bir incelik var. Batarya tarafı Class 1 ister, paslanmaz çelik tarafı Class 2 ile yetinir. Yani talebin iki motoru aynı yakıtı yakmıyor. Paslanmaz çelik talebi güçlüyken NPI fiyatı dipte sürünebilir, aynı anda batarya iştahı Class 1'i yukarı çekebilir. Tek bir "nikel fiyatı" cümlesi bu ayrımı kaçırır.

Fiyatlama mekaniği ve spread

LME fiyatı referans noktası, ama gerçek alışveriş çoğu zaman primlerle yürür. Bir batarya üreticisi rafine nikeli LME fiyatının üstüne bir prim ödeyerek alır, çünkü ona belli bir form ve saflık lazım. NPI alıcısı ise tam tersine LME fiyatının altında bir iskontoyla anlaşır, içindeki nikelin saflığı düşük olduğu için.

Bu iki ucun arası açıldığında piyasada gerilim birikir. Class 2 bollaşıp ucuzladığında üreticiler "neden pahalı Class 1 üreteyim, NPI'yi işleyip batarya tarafına dönüştüreyim" diye düşünmeye başlar. Bu dönüşüm hattı çalıştıkça Class 1 ile Class 2 arasındaki köprü trafiği artar ve spread daralır. Çalışmadığında ise iki pazar birbirinden kopar.

Bir de borsa stoğu meselesi var. LME deposundaki nikel miktarı tüccarların nabzını tuttuğu rakam, çünkü o stok Class 1 demek. Stok eridikçe "fiziksel mal kıt" alarmı çalar, fiyat primlenir. Ama tuhaf bir durum doğabilir, dünyada toplam nikel bol ama borsaya teslim edilebilir cinsten az. 2022 öncesi yıllarda tam böyle oldu, NPI selinin ortasında LME stoğu inceldi ve kağıt piyasa fiziksel gerçekle çelişti. O çelişki yangının fitili oldu.

İşte tam burada, 2022'de, bu kopukluk en sert haliyle patladı.

Piyasa hafızası, 2022 sıkışması

Piyasa hafızası. Mart 2022'de nikel tek günde ikiye katlanıp ton başına 100.000 doları aştı. Çinli dev üretici Tsingshan'ın devasa açık pozisyonu sıkışınca tarihin en sert short squeeze'lerinden biri patladı. LME işlemleri durdurdu ve yapılmış işlemleri geriye dönük iptal etti, bu karar piyasada hala konuşulan büyük bir güven tartışması başlattı.

Bu olayın altındaki ironi tam da Class 1 ile Class 2 ayrımında saklı. Tsingshan dünyanın en büyük NPI üreticilerinden biri, yani esas işi Class 2. Şirket fiyat düşüşüne karşı kendini korumak için LME'de büyük bir short pozisyon tutuyordu. Ama LME kontratı Class 1 teslim ediyor, Tsingshan'ın elindeyse teslim edilemeyecek Class 2 vardı.

Rusya'nın Ukrayna'yı işgaliyle beraber arz endişesi alevlenince fiyat yukarı fırladı. Short pozisyonu olan herkes alım yapmak zorunda kaldı, alımlar fiyatı daha da yukarı itti, fiyat yukarı gittikçe daha çok teminat çağrısı geldi. Klasik bir kısır döngü. Fiyat 48 saatte üçe katlanır gibi oldu.

LME işte o noktada freni sonuna kadar bastı. Sadece işlemi durdurmakla kalmadı, o sabah yapılmış milyarlarca dolarlık işlemi yok saydı, hiç olmamış gibi davrandı. Bu hamle Tsingshan'ı muhtemelen iflastan kurtardı ama karşı tarafta kazançlı çıkmış yatırımcıları çileden çıkardı. Borsanın tarafsızlığına olan güven ciddi yara aldı, davalar açıldı, likidite uzun süre LME nikelinden kaçtı.

Bu olay neden bu kadar önemli

2022 sıkışması bir teknik aksaklık değildi, piyasanın yapısal bir çatlağının dışa vurumu. Dünyadaki nikelin çoğu Class 2 olarak üretiliyor ama dünyanın referans fiyatı Class 1 üzerinden belirleniyor. Fiziksel gerçeklik ile kağıt üzerindeki kontrat birbirinden uzaklaştıkça, küçük bir kıvılcım koca bir patlamaya dönüşebiliyor.

Olaydan sonra LME yeni pozisyon limitleri, günlük fiyat bantları ve daha sıkı raporlama getirdi. Yine de nikel kontratının likiditesi eski günlerine tam dönmedi. Bazı büyük oyuncular fiyat keşfini başka mecralara, tezgah üstü anlaşmalara ve bölgesel primlere kaydırdı.

Bugün resme nasıl bakmalı

Nikel takip ederken kafanda iki ayrı sayaç tut. Birincisi paslanmaz çelik tarafı, yani Çin'in inşaat ve sanayi iştahı, NPI fiyatları ve Endonezya'dan akan arz. İkincisi batarya tarafı, yani elektrikli araç satışları, NMC kimyasının LFP karşısındaki payı ve Class 1 primleri.

Endonezya arzı o kadar bollaştı ki son yıllarda fiyatı yukarı değil aşağı bastırdı. "Batarya nikeli patlayacak" beklentisi gerçekleşmedi, çünkü arz tarafı talepten daha hızlı büyüdü ve Class 2'den Class 1'e dönüşüm köprüsü beklenenden iyi çalıştı. Yani bir metalin geleceği parlak diye fiyatının da parlak olması gerekmiyor, arz o kadar coşarsa fiyatı boğabiliyor.

Nikelde anlamadan konuşulmaması gereken tek cümle bu, hangi nikelden bahsettiğini bil. Class 1 mi, Class 2 mi, LME fiyatı mı, NPI iskontosu mu? Bu ayrımı yaptığın an piyasanın yarısı zaten açılır.