ICE Arabica Kahve

Arabica kahve dünya kahve üretiminin yaklaşık yüzde 60'ını oluşturuyor. Geri kalanı daha sert lezzetli Robusta. ICE'ın KC kontratı (eski adı C-contract) Arabica fiyatının küresel referansı. New York'ta işliyor, pound başına sent cinsinden. Her kontrat 37.500 pound, yani yaklaşık 17 ton. Kahve petrolden sonra en çok ticareti yapılan emtia diye anılır ama bu abartı, yine de tarım emtiaları arasında en likitlerinden biri.

C-market, fiziki gerçekliğin yüzeyi

KC kontratı fiziki teslimat içerebiliyor. Onaylı 20 origin'den gelen yeşil kahve teslim ediliyor. Ana origin'ler Brezilya, Kolombiya, Honduras, Guatemala, Costa Rica, Etiyopya, Burundi, Ruanda.

Her origin için bir differential var. Kolombiya kahvesi C-market fiyatına 30 sent prim ekler. Brezilya naturals genelde 20 sent discount altında işler. Etiyopya yıkanmış grade 1 prim alır.

Bu fark kalite, lojistik ve marka değerine göre değişiyor. Specialty kahve dünyasında C-market sadece bir taban. Asıl pazarlık differential üzerinden. Bir Brezilyalı çiftlik C-market fiyatına 10 sent altı satabilir, bir Etiyopyalı kooperatif 50 sent üstü.

Differential aynı zamanda kahvenin işleme yöntemini de yansıtıyor. Yıkanmış (washed) kahve daha temiz bir fincan veriyor, prim alıyor. Doğal (natural) kahve meyveli ama daha riskli, genelde discount. Honey ya da pulped natural arada bir yöntem. Alıcı bu nüansları differential pazarlığında fiyatlıyor.

Brezilya, kahvenin Suudi Arabistan'ı

Brezilya dünya Arabica üretiminin yüzde 35-40'ını sağlıyor. Tek başına. Yani Brezilya hava durumu küresel kahve fiyatını belirliyor.

Minas Gerais, São Paulo, Paraná ve Bahia eyaletleri ana üretim bölgesi. Minas Gerais içinde Sul de Minas, Cerrado Mineiro ve Matas de Minas alt bölgeler.

Brezilya kahve takvimi belli. Çiçeklenme Eylül-Ekim. Meyve gelişimi Kasım-Mayıs. Hasat Mayıs-Eylül. Hasat sezonunda piyasa daha düşük fiyatla doluyor, off-season'da sıkışıyor.

Kritik dönem Mayıs-Temmuz arası. Brezilya'nın Güney Yarımküre kışı. Don olur ya da olmaz, bütün yıl bunun üzerinden geçiyor. Bir de çiçeklenme dönemindeki yağış kritik. Eylül-Ekim'de yeterli yağmur gelmezse çiçekler dökülüyor, sonraki yılın hasadı düşüyor. Bu yüzden piyasa Brezilya hava durumunu yılda iki kez nefesini tutarak izliyor.

2021 Geada Negra, kahve tarihinin sert anı

Temmuz 2021. Brezilya'nın Minas Gerais ve São Paulo bölgelerinde Geada Negra, yani Kara Don yaşandı. Sıcaklık -2 dereceye düştü. Kahve fideleri ve genç ağaçlar dondu. Kara don, dona maruz kalan yaprakların önce kararıp sonra döküldüğü için bu adı alıyor.

İlk şok geçici fiyat tepkisiydi. KC kontratı bir hafta içinde 130 sent'ten 200 sent'in üzerine çıktı.

Piyasa hafızası. Asıl etki gecikmeli geldi. Dondan zarar gören ağaçlar 2022 hasadında çok az verdi. Bazı ağaçlar tamamen öldü, yeniden dikilmesi gerekti. Yeni dikilen kahve ağacı üç yıl sonra meyve veriyor. Yani 2021'deki don, 2024'e kadar uzanan bir arz kaybı yarattı. Brezilya 2022 üretimi düşük çıkınca KC kontratı 2022 boyunca 220-260 sent aralığında kaldı.

Olay yapısal bir gerçeği hatırlattı. Kahve ağacı bir yıl meyve verir, ertesi yıl dinlenir. Biennial cycle deniyor. Yüksek üretim yılı genellikle düşük üretim yılını takip ediyor. Bir don bu döngüyü iki yıl ileri kırabiliyor. Çok yıllık bir bitki olduğu için kahve, tahıl gibi bir sezonda toparlanamıyor.

Robusta link, ICE Londra ve Vietnam

Robusta kahve Arabica'dan farklı bir tür. Daha sert lezzetli, daha yüksek kafein, daha düşük asit. Instant kahve ve espresso blendlerinde kullanılıyor. Daha düşük rakımda yetişiyor ve hastalığa daha dayanıklı.

Robusta fiyatı ICE Londra'da işliyor. Eski adı Liffe Robusta, şimdi ICE Europe London Robusta. Ton başına dolar cinsinden, 10 ton bir kontrat.

Vietnam Robusta üretiminin yarısını yapıyor. Brezilya ikinci üretici, conilon adıyla Robusta da üretiyor. Endonezya, Hindistan, Uganda diğer büyükler.

Arabica-Robusta spread'i kahve piyasasının gizli işi. Spread daralırsa kavurma şirketleri (Nestle, JDE Peet's, Starbucks) blendlerine Robusta ekleyebiliyor. Spread genişlerse Arabica'ya geri dönüyor. 2024'te Vietnam kuraklığı Robusta fiyatını rekora taşıdı, hatta bir ara Robusta Arabica'ya yaklaştı. Bu, blend reçetelerinin yeniden hesaplanmasına yol açtı.

ICE warehouse stoku, certified stock

KC kontratının fiziki ayağı ICE onaylı depolarda duruyor. New York, New Orleans, Hamburg, Bremen, Antwerp ve Barselona.

Certified stock rakamı her gün yayımlanıyor. Stok düşerse fiziki sıkışma sinyali. Yükselirse arz bol. Bir kahvenin "certified" olması için ICE'ın atadığı bağımsız tadımcılar tarafından test edilmesi gerekiyor. Yani sadece depoya konması yetmiyor, kalite onayı da şart.

Certified stok 2002'de 4.5 milyon çuvalı görürken (her çuval 60 kilo) 2021'de 1.5 milyon çuvala düştü. Geada Negra etkisinden sonra. Bu düşük stok seviyesi fiyatı yıllarca yukarıda tuttu. Stok azaldıkça spekülatif alıcılar da fiyatın yukarı gideceğine bahse girdi, bu da hareketi büyüttü.

Hightowers, basis ve fiziki ticaret

Kahve fiziki ticareti pürüzlü bir iş. C-market sadece bir referans.

Bir çiftliğin kahvesi "FCA Santos C Eylül artı 5 sent" şeklinde satılır. FCA Free Carrier'ı kısaltıyor, Santos limanına teslim. Eylül C-market vadelisine 5 sent ekleyerek.

Hightower terimi burada geçer. Origin'den ihracatçıya, ihracatçıdan trading house'a, trading house'tan kavurma şirketine geçişlerde basis hesaplanıyor. Her ara durakta küçük bir marj alınıyor. Kahve bir çiftlikten Avrupa'daki bir kavurma tesisine ulaşana kadar dört beş el değiştiriyor, her birinde fiyata bir katman ekleniyor.

Asıl tüccarlar dört büyük. ECOM Trading, Volcafe, Olam, Sucafina. Bu dört şirket dünya yeşil kahve ticaretinin yarısından fazlasını yapıyor. Bunlar finansman, lojistik, hedge ve kalite kontrolünü tek çatı altında topluyor.

Specialty kahve ve third wave

Son 20 yılda specialty kahve sektörü C-market ile bağını gevşetti.

Specialty kahve, Q-grader notuyla 80 puan üzerinde değerlendirilen kahve. Origin, varyetal, işleme yöntemi, yükseklik, hatta tek bir tarla parseli ön planda. Cup of Excellence (COE) yarışmaları belirleyici.

Specialty kahvenin fiyatı C-market değil. Lot bazında müzayede ediliyor. Bir COE birincisi Etiyopya geisha pound başına 100 doları aşmış olabilirken aynı gün C-market 180 sent civarında olur. Yani aralarında 50 kat fark.

Bu ayrışma kahve dünyasında yapısal. Specialty büyüdükçe C-market'ten kopuyor. Yine de küresel kahve hacminin yüzde 90'ı hâlâ commercial sınıfında, yani C-market düzeyinde. Specialty hacim olarak küçük ama kâr marjı olarak büyük, sektörün ilgisini bu yüzden çekiyor.

EUDR ve sertifikasyon yükü

2025'ten itibaren AB EUDR (Deforestation Regulation) kahveye uygulandı. Yani AB'ye satılan her bardağı kahvenin ormansız bir tarladan geldiği belgelenmek zorunda.

İlk başlarda EUDR ertelendi, sonra yumuşatıldı. Yine de Brezilya, Honduras ve Endonezya gibi büyük üreticiler için lojistik bir yük. Tarla bazında GPS koordinatı, traceability raporu, ormanlaşma haritalaması. Özellikle küçük üreticiler için bu belgeler ağır, çünkü milyonlarca küçük kahve çiftliği var ve hepsinin koordinatını toplamak büyük iş.

EUDR uyumlu kahvenin C-market'e küçük bir prim yansıttığı görülüyor. Pound başına 5-10 sent. Bu da differential pazarlığının yeni bir katmanı. Sektör ikiye bölünme riski taşıyor, EUDR uyumlu ve uyumsuz kahve iki ayrı fiyat havuzuna ayrılabilir.

Kahve nereden nereye gidiyor

Üreticiler Brezilya, Vietnam, Kolombiya, Etiyopya, Endonezya, Honduras, Hindistan, Uganda. Bu sekiz ülke küresel kahve üretiminin yüzde 80'ini yapıyor.

Tüketiciler AB (Almanya, İtalya, Fransa ilk üç), ABD, Japonya, Çin (hızlı büyüyor), İngiltere. Çin'in kahve tüketimi son 10 yılda patladı, Starbucks ve Luckin Coffee binlerce şube açtı. Bu yeni talep küresel dengeyi yavaşça yukarı itiyor.

Kahve trafiği belli rotaları takip ediyor. Brezilya Santos'tan Avrupa ve Asya'ya. Vietnam Ho Chi Minh'den Avrupa ve Çin'e. Kolombiya Buenaventura'dan ABD'ye.

Bu trafiği boğaz tıkanıklıkları (Süveyş, Panama) ya da gemi navlunu sert sallıyor. 2024'te Kızıldeniz'deki saldırılar yüzünden gemiler Süveyş yerine Ümit Burnu'ndan dolaştı, Vietnam-Avrupa kahve navlunu üç kat arttı. Lojistik kahve gerçek dünyasının her şeyi.

Vade yapısı ve washout riski

KC kontratının vadeleri Mart, Mayıs, Temmuz, Eylül, Aralık. Kahvenin biennial döngüsü ve hasat takvimi bu vadelere yansıyor.

Kahve fiziki ticaretinde "washout" denilen bir risk var. Alıcı ile satıcı bir kontrat imzalıyor ama biri teslimat yapamayacak ya da kabul edemeyecek hale geliyor. O zaman kontrat fiziki teslim yerine fiyat farkı ödenerek kapatılıyor. 2021 don sonrası Brezilya'da pek çok çiftçi sözleştiği kahveyi teslim edemedi, washout dalgası yaşandı. Çiftçi düşük fiyattan satmıştı ama hasat gelmeyince yükselen piyasadan farkı ödemek zorunda kaldı, bir kısmı iflas etti.

Bu yüzden trading house'lar origin riskini yakından izliyor. Bir ihracatçının teslim edememesi (default) zincirleme washout yaratabiliyor. Kahve sektöründe karşı taraf riski, fiyat riski kadar önemli.