Henry Hub Doğal Gaz

Henry Hub doğal gazı, Kuzey Amerika gaz piyasasının fiyat çıpası. Aklınıza ham petrolde Brent ya da WTI ne ise, gazda da Henry Hub o geliyor diye düşünün. Fiyatı NYMEX'te, yani CME bünyesindeki vadeli işlem borsasında işlem gören NG kontratı belirliyor ve bu fiyat bütün ABD gazının referansı. Bir enerji şirketi Pennsylvania'da gaz satarken ya da bir elektrik santrali Florida'da yakıt alırken, anlaşmanın temelinde neredeyse her zaman Henry Hub fiyatı yatıyor. Birim de basit, MMBtu başına dolar. Yani milyon İngiliz ısı birimi başına kaç dolar ödediğiniz.

İlginç olan şu, bu kadar büyük bir piyasanın merkezi aslında Louisiana'da, Erath kasabası yakınlarında, gözle bakınca pek de etkileyici olmayan bir boru hattı kavşağı. İşte o kavşağın adı Henry Hub.

Henry Hub aslında ne

Henry Hub fiziki bir nokta. Louisiana'nın güneyinde, Sabine Pass LNG terminaline çok da uzak olmayan bir yerde, Sabine Pipe Line şirketinin işlettiği bir gaz toplama ve dağıtım kavşağı. Buraya 13 ayrı boru hattı bağlanıyor, bunların 9'u gaz getiriyor, 4'ü götürüyor. Yani fiziksel olarak gazın bir bölgeden diğerine aktarıldığı, ölçüldüğü, el değiştirdiği gerçek bir tesis.

1990'ların başında NYMEX bu noktayı vadeli işlem kontratının teslim yeri seçti. Mantık şuydu, ülkenin gaz akışının yoğunlaştığı, çok sayıda hattın kesiştiği bir yer olsun ki teslimat gerçekten yapılabilsin ve fiyat manipüle edilemesin. Seçim tuttu. Bugün kağıt üzerinde milyarlarca dolarlık gaz Henry Hub fiyatı üzerinden el değiştirirken, terminalin kendisinden fiilen geçen gaz miktarı bu hacmin yanında çok küçük kalıyor.

Kontratın mekaniği

Kontrat tasarımı sade. Bir NG kontratı 10.000 MMBtu gazı temsil ediyor ve teslim yeri Henry Hub. Vade dolduğunda alıcı, o ayın akışı boyunca gazı eşit oranda teslim almayı taahhüt ediyor.

Çoğu trader teslimat istemiyor zaten. Pozisyon, vade dolmadan kapatılıyor ya da rollanıyor. Henry Hub'ın gücü tam da burada, kimse gazı fiziksel olarak almasa bile herkes fiyatını referans alıyor. Bir üreticinin Oklahoma'daki kuyusundan çıkan gaz hiçbir zaman Louisiana'ya gitmese de, sattığı gazın fiyatı Henry Hub artı eksi bir farktan hesaplanıyor.

Shale devrimi her şeyi değiştirdi

2000'lerin sonuna kadar ABD gaz konusunda dışa bağımlı bir ülkeydi. Herkes ithalat için LNG terminalleri inşa ediyordu, ülkenin gazı bitiyor sanılıyordu. Sonra yatay sondaj ve hidrolik çatlatma (fracking) olgunlaştı ve her şey tersine döndü.

Marcellus ve Utica gibi şeyl yatakları, özellikle Pennsylvania ve Ohio hattı, daha önce ulaşılamayan devasa gaz rezervlerini açtı. Üretim patladı. Öyle bir patladı ki ABD gaz fiyatları yıllarca dünyanın geri kalanına göre çok ucuz kaldı. Bir dönem Henry Hub 2 doların altına indi, oysa aynı gaz Asya'da 10 katı fiyata satılıyordu.

Bu bolluk Henry Hub'ı bambaşka bir konuma taşıdı. Artık ABD sadece kendi gazını fiyatlayan bir piyasa değil, dünyaya gaz satabilecek bir ihracatçı.

Şeyl üretiminin bir özelliği daha var, bu da fiyatın tabanını sürekli baskılıyor. Permian gibi bölgelerde gaz çoğu zaman petrolün yan ürünü olarak çıkıyor. Yani üretici aslında petrol peşinde koşuyor, gaz onun yanında bedavaya gelen bir kalem. Bu da arzı talepten bağımsız hale getiriyor. Fiyat ne kadar düşerse düşsün, petrol kuyusu çalıştığı sürece gaz akmaya devam ediyor. ABD gazını bu kadar uzun süre ucuz tutan asıl sebep de bu yapısal bolluk.

LNG ihracatı ve global bağ

İşte burada Henry Hub yerel bir referanstan çıkıp küresel piyasaya bağlandı. Sabine Pass, Freeport, Calcasieu Pass gibi sıvılaştırma terminalleri devreye girince ABD gazı gemilere yüklenip Avrupa'ya ve Asya'ya gitmeye başladı.

LNG ihracatçısının matematiği şöyle çalışıyor. Henry Hub fiyatından gazı alıyor, sıvılaştırma için bir ücret ekliyor, gemiyi ve nakliyeyi koyuyor, sonra hedefteki piyasa fiyatıyla (Avrupa'da TTF, Asya'da JKM) karşılaştırıyor. Aradaki fark cazipse kargo yola çıkıyor. Bu yüzden artık Henry Hub fiyatı Avrupa'daki bir kış soğuğundan ya da Asya'daki bir talep dalgasından etkilenir hale geldi. Eskiden tamamen kapalı bir Amerika piyasasıyken, şimdi dünyanın gaz dengesinin bir parçası.

2022'de Avrupa Rus gazını kesince bu bağ iyice belirginleşti. Avrupa fiyatları tavan yapınca ABD'den çıkan her LNG kargosu oraya akın etti ve Henry Hub bile bu çekişten payını aldı.

Mevsimsel depolama döngüsü

Doğal gazın en kişilikli yanı mevsimselliği. Gaz tüketiminin büyük bölümü kışın ısınma için, ayrıca yazın klima talebiyle elektrik santralleri de epey gaz yakıyor.

Piyasa bunu bir depolama döngüsüyle yönetiyor. İlkbahar ve yaz başında, talep düşükken, üreticiler gazı yer altı depolarına (tuz mağaraları, boşalmış rezervuarlar) pompalıyor. Bu döneme enjeksiyon sezonu deniyor, genelde nisandan ekime kadar. Sonra kış gelince depolar boşaltılıyor, çekiş sezonu başlıyor.

Her perşembe açıklanan depolama rakamları piyasanın en çok izlediği veri. Depolar beklenenden hızlı doluyorsa fiyat düşüyor, soğuk bir kış depoları beklenenden çok eritirse fiyat fırlıyor. Bir gaz traderı için hava durumu raporu, finansal bir tablo kadar değerli.

Bu döngü Henry Hub eğrisine de yansıyor. Kış vadeleri neredeyse her zaman yaz vadelerinden pahalı işlem görüyor, çünkü piyasa soğuk aylardaki yüksek talebi peşinen fiyatlıyor. Vade eğrisindeki bu mevsimsel dalgalanma, depolama ekonomisini ayakta tutan şey. Yazın ucuza alıp depoya koyan, kışın pahalıya satıyor. Depoların ne kadar dolu olduğu da gelecek kışın ne kadar gergin geçeceğine dair en güçlü ipucu. Düşük depo seviyesiyle kışa giren bir piyasa, küçük bir soğuk dalgasında bile sert tepki veriyor.

Basis, yani yerel farklar

Henry Hub tek bir fiyat veriyor ama ABD koca bir ülke ve gaz her yerde aynı fiyata satılmıyor. İşte burada basis devreye giriyor. Basis, bir bölgedeki yerel gaz fiyatı ile Henry Hub arasındaki fark.

Bu farkı boru hattı kapasitesi belirliyor. Eğer bir bölge çok gaz üretiyor ama o gazı dışarı taşıyacak boru hattı yetersizse, yerel fiyat Henry Hub'ın çok altına düşüyor, hatta bazen eksiye geçiyor.

Piyasa hafızası. Şubat 2021'de Winter Storm Uri Teksas'ı vurdu. Kuyu başları dondu, gaz üretimi çökünce spot fiyatlar bazı bölgelerde MMBtu başına 1.000 doları aştı. Teksas elektrik şebekesi ERCOT çöktü, milyonlarca kişi günlerce elektriksiz kaldı. Olağan zamanda 3 dolar civarında işlem gören bir emtianın anlık fiyatının binlerce kata fırlaması, basis riskinin ne demek olduğunu bütün piyasaya tek seferde öğretti.

İki basis noktası ezbere bilinir. Waha, Batı Teksas'taki Permian bölgesinin gaz fiyatı. Permian'da asıl iş petrol, gaz petrolle birlikte yan ürün olarak çıkıyor. O kadar çok gaz çıkıyor ki taşıyacak boru hattı bazen yetmiyor ve Waha fiyatı negatife düşüyor. Yani üretici, gazından kurtulmak için para ödüyor.

AECO ise Kanada tarafında, Alberta'nın referans noktası. Kanada gazı çoğunlukla ABD'ye akıyor, dolayısıyla AECO fiyatı hem Kanada arzına hem de güneye giden boru hattı kapasitesine bağlı. AECO ile Henry Hub arasındaki fark, kuzey-güney gaz ticaretinin sıcaklık ölçeri gibi.

Trader gözünden Henry Hub

Profesyonel tarafta iş sadece flat fiyat almaktan ibaret değil. Bir gaz masası genelde takvim spread'leri ile oynuyor, mesela mart vade ile nisan vade arasındaki farkı alıp satıyor. Bu çiftin özel bir adı bile var, widow maker (dul bırakan), çünkü kış sonu ile bahar başı arasındaki bu spread tarihsel olarak insanları batıracak kadar oynak.

Bir de calendar spread mantığıyla depolama oyunu var. Yaz fiyatı kış fiyatından yeterince ucuzsa, trader yazın ucuz gaz alıp depoya koyuyor, kış vadesini satıyor ve aradaki farkı (depolama maliyetini düştükten sonra) cebe atıyor. Buna contango ortamında storage play deniyor.

Henry Hub'ın likiditesi bu oyunların hepsini mümkün kılıyor. Dünyanın en likit gaz kontratı olduğu için, bir Avrupalı ya da Asyalı trader bile kendi pozisyonunu hedge etmek için NG kullanabiliyor.

Eleştiriler ve sınırlar

Henry Hub mükemmel değil. En sık duyulan itiraz, tek bir fiziki noktaya bağlı olmasının yarattığı kırılganlık. Uri fırtınası gibi bir olay bölgeyi vurduğunda, referans fiyat ile ülkenin geri kalanındaki gerçek fiyatlar birbirinden tamamen kopabiliyor.

İkinci sorun, LNG ihracatı büyüdükçe Henry Hub'ın eskisi kadar kapalı bir Amerika fiyatı olmaktan çıkması. Artık küresel şoklar doğrudan içeri sızıyor ve bu, yıllarca ucuz gaza alışmış ABD'li sanayiciyi rahatsız ediyor. İhracat arttıkça yerli fiyatın da dünya fiyatına doğru yükselmesi tartışması sürüyor.

Yine de ortada daha iyi bir alternatif yok. Likiditesi, fiziksel teslim altyapısı ve onlarca yıllık güveniyle Henry Hub, Kuzey Amerika gazının fiyat dili olmaya devam ediyor. Louisiana bataklığındaki o sade kavşak, bir kıtanın ısınma ve elektrik faturasının nabzını tutuyor.