CBOT Mısır

Chicago Board of Trade'in mısır kontratı dünya tahıl ticaretinin en likit referansı. 1859'da başladı, 1865'te ilk standardize forward kontratı oldu. Bugün CME Group bünyesinde işliyor ama herkes hâlâ CBOT diyor. 5.000 bushel başına bir kontrat. Tek bir kontrat yaklaşık 127 ton sarı mısır demek. Mısır dünyada en çok üretilen tahıl, yıllık üretim 1.2 milyar tonu aşıyor.

Yellow Corn No.2 ve teslimat

CBOT mısır kontratı tek bir kalite standardına bağlı. US No. 2 Yellow Corn. Test ağırlığı bushel başına 56 pound, hasarlı tane oranı yüzde 5'in altında, kırık taneler yüzde 4'ün altında. Daha düşük kalite teslim edilirse discount ödüyor, daha yüksek kalite ise küçük bir premium alıyor.

Test weight terimi tahıl dünyasının temel kavramı. Bir bushel hacmindeki tahılın ağırlığı. Yüksek test weight tanenin dolu ve sağlıklı olduğunu gösteriyor. Kurak ya da dondan zarar görmüş mısır düşük test weight veriyor, çünkü taneler büzüşüyor.

Teslimat noktası geleneksel olarak Chicago, Toledo ve St. Louis depo ağları. Pratikte vadeli sözleşmelerin yüzde 95'i nakit kapatılıyor. Fiziki tahıl pazarı CBOT fiyatına bir basis ekleyerek alınıp satılıyor.

Basis trading, asıl mutfak

Burası işin uzmanlık alanı.

Çiftlikten alıcıya tahıl genellikle CBOT fiyatı eksi ya da artı bir basis ile satılır. Iowa'da bir çiftlik mısırını "CBOT Aralık eksi 30 sent" diye satabilir. Basis bölgeye, hasada, lojistiğe göre değişiyor. Mississippi nehri kapalıysa St. Louis basis çöküyor. Boğaz tıkanırsa Gulf basis fırlıyor.

Basis aslında lokal arz-talep ile küresel fiyat arasındaki farkı yansıtıyor. CBOT bütün dünya için tek bir fiyat veriyor ama Iowa'daki bir silo ile New Orleans ihracat terminali arasında nakliye maliyeti, depolama ve yerel talep farkı var. Basis bu farkı sayıya döküyor.

Tahıl tüccarları (ADM, Cargill, Bunge, Louis Dreyfus, kısaca ABCD) asıl parayı basis'ten kazanıyor. CBOT fiyatı kabaca herkes için aynı, ama basis'i kim daha iyi okursa marjı o alıyor. Bir tüccar düşük basis'ten alıp yüksek basis bölgesine taşıyarak kazanıyor. Bu işe "merchandising" deniyor.

USDA WASDE ve Crop Progress, fiyat hareketinin metronomu

Mısır piyasası USDA raporlarının ritmine göre yaşıyor.

WASDE (World Agricultural Supply and Demand Estimates) her ayın 12'sinde yayımlanıyor. Küresel mısır üretim ve tüketim tahminleri burada güncelleniyor. Tahmin değişiklikleri saniyeler içinde CBOT fiyatına yansıyor. WASDE'nin en kritik sayısı "ending stocks", yani sezon sonu kalan stok. Bu sayı beklenenden düşük gelirse fiyat yukarı fırlıyor.

Crop Progress raporu Pazartesi günleri çıkıyor. ABD mısır mahsulünün ekim, fenoloji ve hasat ilerlemesini eyalet eyalet veriyor. Hasat hızı yavaşlarsa fiyat yukarı. Bu rapor "good-to-excellent" oranını da veriyor, yani mahsulün ne kadarının iyi durumda olduğunu. Bu oran düştüğünde piyasa verim endişesine giriyor.

Stocks raporu üç ayda bir, çiftliklerde ve ticari depolarda kalan stoğu sayıyor. Sürpriz sayılar tarihte birkaç gün üst üste limit-up ya da limit-down yaratmış. CBOT mısırın günlük fiyat hareketi belli bir sınırla (limit) kısıtlı, sürpriz raporlar bu limite kadar fiyatı taşıyabiliyor.

2012 kuraklığı, kontrat tarihinin zirvesi

Yaz 2012. ABD Mısır Kuşağı'nın orta kısmı 50 yılın en sert kuraklığını yaşadı. Iowa, Illinois, Indiana'da mahsul Temmuz'da kavruldu. Mısırın döllenme dönemi olan Temmuz ortasında yağmur gelmedi, sıcaklık 40 dereceyi aştı.

Piyasa hafızası. Mısır CBOT 4 dolardan 8.49 dolara çıktı. Bushel başına. Aralık vadelisi Ağustos sonunda 8.49 ile tarihteki zirveyi gördü. WASDE her ay üretim tahmini düşürdü, fiyat tepki verdi. Verim tahmini hektar başına 166 bushel'den 123 bushel'e indi.

Olay küresel etki bıraktı. Mısır ABD ihracat fiyatını çekti, Çin ithalatı pahalandı, Avrupa yem maliyeti şişti. Brezilya'nın "safrinha" (ikinci hasat) mısırı küresel arzı kurtardı. Bir yıl sonra Brezilya safrinha üretimi rekor kırdı, piyasa hızla dengelendi.

Kuraklık ayrıca bir dersi pekiştirdi. Mısır fiyatının asıl tetikleyicisi alan değil, getiri. Çiftçi hep aynı alana eker ama hektar başına verim hava koşuluna bağlı. Özellikle Temmuz ortasındaki döllenme dönemi (pollination) belirleyici. O üç hafta yağmur yağarsa mahsul kurtuluyor, yağmazsa yıl kaybediliyor.

Ethanol mandatesi ve mısırın yeni alıcısı

2005 ve 2007 Energy Acts'lerden sonra ABD ethanol mandatesi (RFS) mısır piyasasını dönüştürdü.

ABD mısır üretiminin yaklaşık üçte biri ethanol fabrikasına gidiyor. Bir bushel mısırdan yaklaşık 2.85 galon ethanol elde ediliyor. Ethanol marjı pozitifse fabrika çalışıyor, mısır talebi sabit. Marjı negatifse fabrikalar yavaşlıyor, mısır talebi düşüyor.

Crush margin terimi burada da geçerli. Ethanol crush yeşilse mısır yer altında. Crush margin ethanol satış fiyatı eksi mısır maliyeti eksi işletme gideri olarak hesaplanıyor.

Yan ürün DDG (Distillers Dried Grains). Hayvan yemi olarak satılıyor. Yani ethanol fabrikası aynı zamanda mısırı yeme dönüştürüyor. Bir bushel mısır hem ethanol hem yem üretiyor, bu da mısırın "kaybolmadığını", sadece form değiştirdiğini gösteriyor. Bu nüans ethanol eleştirisini biraz yumuşatıyor.

Brezilya safrinha ve Arjantin FOB

ABD küresel mısır ihracatının yarısını yapıyor. Ama son 10 yılda Brezilya pay aldı.

Safrinha, yani Brezilya'nın ikinci mısır hasadı. Soya hasadından hemen sonra Şubat-Mart arası ekiliyor, Temmuz-Eylül arası hasat ediliyor. Mato Grosso ve Paraná eyaletleri lider. Brezilya ihracatı eskiden 20 milyon tonken bugün 50 milyon tonu aştı. Safrinha aslında "küçük hasat" demek ama bugün Brezilya'nın asıl mısır üretimi bu ikinci ekim.

Arjantin Rosario limanından mısır ihraç ediyor. Arjantin mısırı genelde ABD'den birkaç dolar ucuz. "FOB Up River eksi 5 sent" şeklinde teklif edilir. Arjantin'in iç enflasyonu ve ihracat vergisi (retenciones) bu marjı sürekli oynatıyor. Hükümet döviz ihtiyacı olduğunda ihracat vergisini düşürüyor, çiftçi satışa hücum ediyor.

Çin mısır ithalatı uzun yıllar ABD'den geliyordu. 2022'den sonra Brezilya ile pazarlık başladı, fitosaniter anlaşma imzalandı. Bugün Çin Brezilya'dan da mısır alıyor. ABD'nin pazar payı tehdit altında. Bu rekabet basis fiyatlarına ve gemi navlununa doğrudan yansıyor.

Mısır talebi nereye gidiyor

Küresel mısır kullanımının yaklaşık yüzde 60'ı hayvan yemine. Tavuk, domuz, sığır rasyonları mısır temelli. Çin'in domuz sürüsü tek başına devasa bir mısır talebi yaratıyor.

Yüzde 25'i biyoyakıta, çoğu ABD ve Brezilya'da. Brezilya'da mısır ethanol'ü son yıllarda hızlı büyüyor. Mato Grosso'da soya ve mısırı birlikte işleyen entegre tesisler kuruluyor.

Geri kalan yüzde 15 gıda ve endüstriyel kullanım. Mısır şurubu (HFCS), nişasta, bira, kağıt sanayi.

Bu bileşim mısırı çift dipli yapıyor. Ucuz petrol biyoyakıt talebini kırıyor. Pahalı et tüketimi yem talebini düşürüyor. Mısırın iki ucu da makro hassas. Bir resesyonda hem et tüketimi hem benzin tüketimi düşüyor, mısır iki yönden birden baskılanıyor.

Pre-hedge ve çiftçi forward kontratı

Bir Iowa çiftçisi mahsulü Eylül'de hasat edecek. Ama satış kararını çoğu zaman Şubat-Mart'ta veriyor. Forward sözleşme imzalıyor, henüz toprakta olmayan mısırı satıyor.

Bu mekanizmaya pre-hedge deniyor. Çiftçi fiyat riskini kilitliyor, alıcı (genelde bir Cargill ya da ADM silosu) sabit fiyat alıyor.

Sorun şu. Eğer çiftçi hava şartlarından zarar görür de planlanan miktarı üretemezse, kontrat yükümlülüğü açıkta kalıyor. 2012 kuraklığında bu sorun büyük yara açtı. Bazı çiftçiler hasat etmedikleri mısırı piyasadan satın alıp teslim etmek zorunda kaldı. Pre-hedge ile spot piyasa çarpışınca fiziki tahıl piyasasında küçük bir squeeze yaşandı. O yıl bazı çiftçiler kontrat fiyatının iki katına mısır alıp teslim etti.

Spread dünyası ve old crop new crop ayrımı

CBOT mısır vadelileri ay vade taşıyor. Mart, Mayıs, Temmuz, Eylül, Aralık.

Önemli ayrım Temmuz ile Aralık arasında. Temmuz "old crop", yani önceki yılın hasadından gelen mısır. Aralık "new crop", yeni hasadın ilk vadelisi. İki vade arasındaki spread tahminin ne olduğunu söylüyor.

Old crop sıkıysa Temmuz Aralık'a göre güçlü kalıyor, spread daralıyor hatta tersine dönüyor. Yeni hasat bol gözüküyorsa Aralık zayıf, spread genişliyor. Çiftçi ne zaman ne kadar satacağını bu spread'e göre belirliyor.

Spread aynı zamanda depolama ekonomisini gösteriyor. Eğer ileri vade yeterince yüksekse, çiftçi mısırı depolayıp ileride satmayı seçiyor. Spread "carry" denilen depolama maliyetini karşılamıyorsa, hemen satıyor. Bu karar milyonlarca çiftçi için her hasat tekrarlanıyor ve toplamda piyasanın stok seviyesini belirliyor.

Mısır, soya ve buğdayın birbirine bağı

Mısır tek başına hareket etmiyor. Tahıl kompleksinin bir parçası.

En önemli ilişki soya ile. Çiftçi ilkbaharda ya mısır ya soya ekiyor. İkisi aynı tarlaya, aynı dönemde rakip. "Soybean-corn ratio" denilen oran bu kararı belirliyor. Soya fiyatının mısıra oranı 2.5'in üzerindeyse çiftçi soyaya kayıyor, altındaysa mısıra. Bu oran her ilkbahar ekim alanı dağılımını şekillendiriyor.

Buğday ile de bağ var. İkisi de yem rasyonunda kullanılıyor. Buğday mısırdan ucuzlarsa yem üreticileri rasyona buğday katıyor, mısır talebi geriliyor. Bu ikame özellikle Avrupa ve Karadeniz bölgesinde yaygın. Yani Chicago'daki mısır fiyatı, Paris'teki buğday fiyatından bağımsız hareket edemiyor.